Otrzymałeś zawiadomienie o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, zastanawiasz się, czy ta różnica w ogóle ma znaczenie? Wiele osób traktuje te pojęcia jak drobny niuans prawniczy, tymczasem rodzaj postępowania przygotowawczego może realnie wpłynąć na Twoje prawa, czas trwania sprawy oraz możliwości obrony. Poniżej wyjaśniamy, czym różni się śledztwo od dochodzenia i dlaczego ta wiedza jest istotna.
Postępowania przygotowawcze – śledztwo i dochodzenie
Zarówno śledztwo, jak i dochodzenie to formy postępowania przygotowawczego uregulowanego w art. 303-325 Kodeksu postępowania karnego. W obu trybach wykonuje się podobne czynności: przesłuchuje świadków, zabezpiecza dowody, zleca opinie biegłym czy przeprowadza oględziny. Różnice dotyczą przede wszystkim szczegółowości działań, czasu trwania i stopnia formalności postępowania.
Postępowanie przygotowawcze to pierwszy etap sprawy karnej, mający na celu zebranie dowodów i ustalenie, czy doszło do popełnienia przestępstwa oraz kto mógł je popełnić.
Na etapie postępowania przygotowawczego policja lub prokurator wydaje zawiadomienie o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia. Taką informację otrzymuje osoba, która zgłosiła możliwość popełnienia przestępstwa, pokrzywdzony i podejrzany.
Kiedy prowadzi się śledztwo?
Zgodnie z art. 309 Kodeksu postępowania karnego, śledztwo to bardziej szczegółowa i formalna forma postępowania przygotowawczego. Prowadzi się je w następujących sytuacjach:
- Sprawy rozpatrywane w pierwszej instancji przez sąd okręgowy a nie przez sąd rejonowy,
- O występki, w których osoba podejrzana pełni jedną z funkcji wymienionych w art. 309 Kpk – m.in. sędziego, prokuratora, funkcjonariusza Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, funkcjonariusza Straży Granicznej czy Żandarmerii Wojskowej.
- o występki, w których nie prowadzi się dochodzenia,
- o występki, w których ze względu na wagę lub zawiłość sprawy prokurator postanowi prowadzić śledztwo zamiast dochodzenia.
W jakich sprawach wszczyna się dochodzenie?
Dochodzenie to uproszczona forma postępowania przygotowawczego stosowana w „mniej poważnych” spraw karnych. Prowadzi się je zazwyczaj w sprawach należących do właściwości sądu rejonowego, gdy przestępstwo jest zagrożone karą do 5 lat więzienia.
W przypadku przestępstw przeciwko mieniu takich jak kradzież czy oszustwo, dodatkowym kryterium jest wartość szkody lub przedmiotu przestępstwa, która nie może przekraczać 200 000 złotych.
Dochodzenie wszczyna się także w sprawach dotyczących konkretnych przestępstw określonych w Kodeksie karnym, na przykład: użycie niebezpiecznych przedmiotów w bójce lub pobiciu, zamach na urządzenia infrastruktury czy znieważenie zwłok lub grobu.
Najczęściej dochodzenie dotyczy kradzieży, kradzieży z włamaniem, oszustwa lub krótkotrwałego zaboru pojazdu mechanicznego, przy czym wartość szkody nie może przekraczać 200 000 złotych.
Jak długo może trwać śledztwo i dochodzenie?
Śledztwo powinno zakończyć się w ciągu 3 miesięcy od jego rozpoczęcia. Jeśli sprawa jest skomplikowana, prokurator może przedłużyć ten czas maksymalnie do roku. W wyjątkowych sytuacjach kolejne przedłużenie może zarządzić wyłącznie prokurator wyższego szczebla.
Dochodzenie powinno zakończyć się w ciągu 2 miesięcy od jego rozpoczęcia. W razie potrzeby prokurator może je przedłużyć do 3 miesięcy. W uzasadnionych sytuacjach możliwe jest dalsze przedłużenie , przy czym przepisy nie wskazują maksymalnej długości trwania dochodzenia.
Jaka jest rola prokuratora i policji w śledztwie oraz dochodzeniu?
W dochodzeniu policja i inne służby mają więcej swobody w działaniu, co pozwala im szybciej podejmować decyzje, szczególnie w sprawach wymagających szybkiego zakończenia.
W śledztwie natomiast prokurator ściśle nadzoruje każdą czynność, co może wydłużać postępowanie, ale zapewnia większą dokładność i formalną kontrolę działania organów ścigania.
Czym różni się dokumentacja w śledztwie i dochodzeniu?
W śledztwie sposób prowadzenia dokumentacji jest bardzo dokładny i sformalizowany. Każda czynność musi być szczegółowo opisana w protokołach i aktach sprawy. Dzięki temu postępowanie jest dokładniejsze, ale również bardziej czasochłonne.
W dochodzeniu dokumentacja jest prowadzona w prostszy sposób. Czynności rejestruje się w formie skróconej, co przyspiesza procedurę i pozwala szybciej zebrać najważniejsze informacje.
W jaki sposób może zakończyć się postępowanie przygotowawcze?
Zarówno śledztwo, jak i dochodzenie mogą zakończyć się na dwa sposoby: skierowaniem aktu oskarżenia do sądu albo umorzeniem sprawy.
Jeśli zebrane dowody potwierdzają popełnienie przestępstwa, prokurator przygotowuje akt oskarżenia. W przypadku śledztwa zwykle jest on obszerniejszy i dokładniej uzasadniony ze względu na bardziej formalny charakter tego trybu. W dochodzeniu akt oskarżenia co do zasady pozostaje prostszy i krótszy.
Druga możliwość to umorzenie sprawy. Dochodzi do niego w sytuacji, gdy materiał dowodowy nie pozwala na przygotowanie aktu oskarżenia. Jeśli decyzja o umorzeniu sprawy zapadnie po przeprowadzeniu śledztwa, decyzja musi zostać w stosunku do dochodzenia bardziej szczegółowo opisana i uzasadniona.
Jakie są najważniejsze różnice między śledztwem a dochodzeniem? Podsumowanie
Śledztwo i dochodzenie to dwa różne tryby postępowania przygotowawczego, które różnią się przede wszystkim:
- stopniem szczegółowości,
- czasem trwania,
- rolą prokuratora i policji,
- sposobem dokumentowania czynności.
Śledztwo jest dokładniejsze i stosowane w poważniejszych sprawach, wymaga większej formalności i zwykle okazuje się bardziej czasochłonne. Dochodzenie jest prostsze i szybsze, przeznaczone dla mniej skomplikowanych przestępstw.
Niezależnie od trybu postępowanie przygotowawcze będzie mieć duże znaczenie dla przyszłości podejrzanego oraz pokrzywdzonego. Dlatego jeśli w sprawie dotyczącej Ciebie lub bliskiej osoby toczy się śledztwo lub dochodzenie, najlepiej jak najszybciej skorzystaj z pomocy doświadczonego prawnika specjalizującego się w sprawach karnych. Pomoże Ci on zrozumieć specyfikę prowadzonego postępowania, rozwieje Twoje wątpliwości co do jego przebiegu i opracuje właściwą strategię obrony. Kancelaria Radcy Prawnego Marka Martyny zajmuje się prowadzeniem spraw karnych klientów indywidualnych, w tym reprezentacją w postępowaniach sądowych. Zapraszamy do kontaktu.
