Władza rodzicielska co do zasady przysługuje obojgu rodzicom. Zdarzają się jednak sytuacje, w których sąd może ingerować w sposób jej wykonywania, na przykład ograniczyć ją, zawiesić albo w najpoważniejszych przypadkach pozbawić jej jednego z rodziców lub obydwoje rodziców. Czym więc jest władza rodzicielska i kiedy sąd o niej decyduje?
Czym jest władza rodzicielska?
Władza rodzicielska to ogół praw i obowiązków, które przysługują rodzicom wobec dziecka. Jej głównym celem jest zapewnienie dziecku odpowiedniej opieki, bezpieczeństwa oraz warunków do prawidłowego rozwoju.
Władza rodzicielska obejmuje te trzy następujące elementy:
1. Piecza nad dzieckiem
Jest to codzienna opieka nad dzieckiem, jego wychowanie oraz troska o zdrowie, edukację i rozwój emocjonalny. Rodzice odpowiadają za zapewnienie dziecku odpowiednich warunków życia i bezpieczeństwa.
2. Zarządzanie majątkiem dziecka
Jeżeli dziecko posiada własny majątek, na przykład odziedziczyło mieszkanie, otrzymało pieniądze z odszkodowania, posiada prawo do renty lub świadczeń socjalnych rodzice zarządzają tymi środkami w jego imieniu. W niektórych sytuacjach, szczególnie gdy chodzi o ważniejsze decyzje dotyczące majątku dziecka, konieczna może być zgoda sądu.
3. Reprezentowanie dziecka
Rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka, co może na przykład oznaczać że działają w jego imieniu w sprawach urzędowych i prawnych. Dotyczy to m.in. podpisywania zgód szkolnych, składania wniosków o dokumenty czy reprezentowania dziecka przed sądem.
Rodzic nie może jednak działać za dziecko w takich sytuacjach jak:
- reprezentowanie obojga dzieci pozostających pod tą samą władzą rodzicielską przy czynnościach prawnych między nimi,
- reprezentowania dziecka przy czynnościach prawnych między dzieckiem pozostającym pod władzą rodzicielską a rodzicem lub jego małżonkiem. Rodzic może jednak działać za dziecko, gdy czynność polega na bezpłatnym przysporzeniu na rzecz dziecka albo gdy sytuacja dotyczy należnych dziecku od drugiego z rodziców środków utrzymania i wychowania.
Kiedy rozpoczyna się i kończy władza rodzicielska?
Władza rodzicielska powstaje z chwilą urodzenia się dziecka i trwa do momentu, gdy dziecko ukończy 18 lat.
W przypadku ojca może jednak powstać później, jeżeli ojcostwo zostanie ustalone dopiero po narodzinach dziecka – np. poprzez uznanie ojcostwa albo prawomocne orzeczenie sądu.
Zdarza się również, że władzę rodzicielską wykonuje tylko jeden z rodziców.
Ma to miejsce np. wtedy, gdy drugi rodzic nie żyje, został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo jego władza została zawieszona.
Z jakich powodów sąd może zawiesić, ograniczyć lub pozbawić władzy rodzicielskiej?
Sąd zawsze kieruje się przede wszystkim dobrem dziecka. Jeżeli uzna, że sposób wykonywania władzy rodzicielskiej zagraża bezpieczeństwu dziecka, jego zdrowiu lub prawidłowemu rozwojowi, może zdecydować o ograniczeniu, zawieszeniu albo pozbawieniu rodziców lub jednego rodzica władzy rodzicielskiej.
Zawieszenie władzy rodzicielskiej
Zawieszenie władzy rodzicielskiej jest rozwiązaniem tymczasowym. Sąd może je zastosować wtedy, gdy rodzic z powodu przemijającej przeszkody nie może wykonywać swoich obowiązków wobec dziecka, na przykład z powodu długotrwałego pobytu w szpitalu lub odbywania kary pozbawienia wolności.
W czasie zawieszenia wykonywania władzy rodzicielskiej rodzic m.in. nie podejmuje decyzji dotyczących dziecka ani nie reprezentuje go w sprawach urzędowych. Nadal jednak ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.
Gdy przyczyna zawieszenia ustanie, sąd uchyla zawieszenie, a władza rodzicielska wraca z mocy prawa bez konieczności jej ponownego przywracania.
Ograniczenie władzy rodzicielskiej
Ograniczenie władzy rodzicielskiej nie oznacza całkowitej utraty praw do dziecka. Sąd może zastosować takie rozwiązanie w dwóch sytuacjach:
- gdy rodzice żyją w rozłączeniu i nie potrafią się porozumieć w sprawach dziecka,
- gdy dobro dziecka jest zagrożone, na przykład przez niewłaściwe sprawowanie opieki przez obojga lub jednego z rodziców.
W takim przypadku sąd określa, jakie decyzje może podejmować dany rodzic, a jakie pozostają w gestii drugiego rodzica lub wymagają zgody sądu. Może również zobowiązać rodziców do współpracy z kuratorem, asystentem rodziny, skierować dziecko do placówki wsparcia dziennego, rodziców do specjalisty lub placówki zajmującej się terapią rodzinną, natomiast w niektórych przypadkach umieścić dziecko w pieczy zastępczej.
Celem ograniczenia władzy rodzicielskiej nie jest ukaranie rodzica, ale zapewnienie dziecku bezpieczeństwa i jak najlepszych warunków do rozwoju.
Pozbawienie władzy rodzicielskiej
Pozbawienie władzy rodzicielskiej jest najpoważniejszą ingerencją sądu w prawa rodziców lub rodzica. Stosuje się je wtedy, gdy rodzice lub rodzic trwale nie mogą wykonywać swoich obowiązków albo poważnie naruszają dobro dziecka.
Przyczyną może być m.in. stosowanie przemocy, uzależnienie, porzucenie dziecka albo całkowity brak zainteresowania jego życiem. Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej traci możliwość podejmowania decyzji dotyczących dziecka, ale nadal może ciążyć na nim obowiązek alimentacyjny.
Jeżeli jednak sytuacja rodzica lub rodziców w przyszłości ulegnie trwałej poprawie, mogą oni złożyć do sądu wniosek o przywrócenie władzy rodzicielskiej.
Władza rodzicielska a kontakty z dzieckiem – jaka jest między nimi różnica?
Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem to dwie różne kwestie, które często są ze sobą mylone. Władza rodzicielska dotyczy przede wszystkim podejmowania decyzji dotyczących dziecka, na przykład w sprawach leczenia, edukacji czy majątku.
Kontakty z dzieckiem oznaczają natomiast możliwość spotkań, rozmów i utrzymywania relacji z dzieckiem. Dlatego ograniczenie albo pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza automatycznie zakazu kontaktów.
Rodzic nadal może mieć prawo do spotkań z dzieckiem, chyba że sąd uzna, że kontakty zagrażają jego dobru i wyda osobne orzeczenie ograniczające lub zakazujące takich kontaktów.
Co zrobić, gdy rodzice nie mogą porozumieć się w ważnej sprawie dotyczącej dziecka?
Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, najważniejsze decyzje dotyczące dziecka powinni podejmować wspólnie. Dotyczy to m.in. wyboru szkoły czy sposobu leczenia.
W sytuacji, gdy rodzice nie mogą dojść do porozumienia, żadne z nich nie powinno wbrew woli drugiego rodzica samodzielnie podejmować decyzji. W takim wypadku można złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dotyczącej dziecka.
Jeśli potrzebujesz profesjonalnej pomocy prawnej w sprawach z zakresu prawa rodzinnego, zachęcamy do kontaktu z Kancelarią Radcy Prawnego Marka Martyny. Chętnie udzielimy Ci wsparcia i pomożemy znaleźć najlepsze rozwiązanie dostosowane do Twojej sytuacji.
