Otrzymałeś wyrok w zawieszeniu albo przypuszczasz, że sąd może go orzec w Twojej sprawie? Wbrew powszechnemu przekonaniu nie jest to „brak kary”, lecz szczególna forma jej wykonania uregulowana w przepisach Kodeksu karnego. Wyrok w zawieszeniu oznacza bowiem skazanie na karę pozbawienia wolności, której wykonanie zostało warunkowo zawieszone, czyli odroczone w czasie. To, czy faktycznie unikniesz odbycia kary, zależy od Twojego zachowania podczas okresu próby. Z tego artykułu dowiesz się, czym w praktyce jest wyrok w zawieszeniu, kiedy sąd może go zastosować oraz jakie obowiązki i ryzyka wiążą się z takim rozstrzygnięciem.
Czym jest wyrok w zawieszeniu?
Wyrok w zawieszeniu, potocznie nazywany „zawiasami”, to warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności. Oznacza, że sąd wymierza karę, ale jednocześnie odracza jej wykonanie na określony czas, zwany okresem próby. W tym czasie nie trafiasz do zakładu karnego, jednak musisz przestrzegać porządku prawnego oraz wywiązywać się z obowiązków nałożonych przez sąd. Jeżeli spełnisz te warunki, kara nie zostanie wykonana.
Warunkowe zawieszenie wykonania kary stosuje się w sytuacji, w której sąd uzna, że nie ma konieczności izolowania sprawcy, a cele kary mogą zostać osiągnięte w inny sposób. Nie jest to jednak rozstrzygnięcie automatyczne.
Sąd może zastosować zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy istnieje tzw. pozytywna prognoza kryminologiczna; czyli przekonanie, że nie popełnisz ponownie przestępstwa. W tym celu sąd analizuje nie tylko całokształt okoliczności sprawy, lecz także właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu. W świetle powyższego sąd skupia się nie tylko na samym czynie, ale również na Twoim zachowaniu przed i po jego popełnieniu, sytuacji życiowej oraz podejściu do popełnionego czynu.
Kiedy sąd może orzec karę w zawieszeniu?
Możliwość zastosowania wyroku w zawieszeniu zależy od dwóch czynników związanych zarówno z samym czynem, jak i osobą sprawcy. Po pierwsze znaczenie ma wymiar kary, bowiem zawieszenie dotyczy kary pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym roku.
Po drugie sąd bierze pod uwagę Twoją dotychczasową karalność. Orzeczenie warunkowego zawieszenia wykonania kary jest możliwe jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.
Zawieszając wykonanie kary, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim Twoją postawę, właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.
Czym jest okres próby?
Okres próby to czas, w którym Ty jako skazany musisz przestrzegać porządku prawnego i obowiązków, które mogły zostać na Ciebie nałożone w wyroku. Okres próby trwa od roku do 3 lat. W wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodocianego oraz sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2 do 5 lat.
W tym okresie Twoje zachowanie podlega ocenie, dlatego tak ważne jest przestrzeganie prawa oraz realizowanie obowiązków nałożonych przez sąd. Przykładowo rażące naruszenie porządku prawnego lub uchylanie się od wykonania nałożonych obowiązków może prowadzić do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności. Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu roku od zakończenia okresu próby.
W okresie próby Twoje zachowanie może być monitorowane, szczególnie gdy sąd ustanowi dozór kuratora. Wówczas masz obowiązek regularnych kontaktów z kuratorem oraz informowania go o istotnych zmianach w życiu, takich jak zmiana miejsca zamieszkania czy pracy. Okres próby może mieć więc funkcję kontroli i wychowania.
Jakie obowiązki może nałożyć sąd orzekając o warunkowym zawieszeniu wykonania kary?
Sąd wydając wyrok, w którym warunkowo zawiesza wykonanie kary rzeka przynajmniej jeden z obowiązków określonych w art. 72 § 1 Kodeksu karnego. Sąd może nałożyć na skazanego następujące obowiązki okresu próby:
- informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
- przeproszenie pokrzywdzonego,
- wykonywanie ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
- wykonywanie pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,
- powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
- poddanie się terapii uzależnień,
- poddanie się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
- uczestnictwo w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
- powstrzymanie się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
- powstrzymanie się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób,
- opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
- inne stosowne postępowanie w okresie próby, które może zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa.
Sąd może również świadczenie pieniężne albo zobowiązać skazanego do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości albo w części, chyba że orzekł środek kompensacyjny. Kodeks karny przewiduje następujące rodzaje środków kompensacyjnych: obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia albo nawiązkę.
Zakres obowiązków jest każdorazowo dostosowywany do konkretnej sprawy i Twojej sytuacji.
Niewykonywanie tych obowiązków, nawet jeśli nie popełnisz kolejnego przestępstwa, może zostać uznane za naruszenie obowiązków okresu próby. Oznacza to, że lekceważenie \np. kontaktu z kuratorem czy brak spełnienia nałożonego obowiązku w zakresie zapłaty świadczenia pieniężnego może prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym odwieszenia kary.
Co grozi za naruszenie obowiązków okresu próby?
Jak zostało już wcześniej wspomniane, najpoważniejszą konsekwencją i jest zarządzenie przez sąd wykonania kary pozbawienia wolności. W takiej sytuacji musisz odbyć wcześniej orzeczoną karę pozbawienia wolności.
Do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności dochodzi obowiązkowo jw następujących przypadkach:
- gdy skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia,
- gdy skazany za przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub małoletniego zamieszkującego z nim, w okresie próby ponownie rażąco narusza porządek prawny, używając przemocy lub groźby wobec takiej osoby.
- gdy skazany rażąco narusza porządek prawny albo uchyla się od uiszczenia grzywny, dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, kompensacyjnych czy przepadku po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora zawodowego (chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy).
Z kolei sąd może, lecz nie musi zarządzić wykonanie kary pozbawienia wolności, w sytuacji:
- gdy skazany rażąco narusza porządek prawny (w tym popełnia inne niż podobne przestępstwo umyślne) albo uchyla się od uiszczenia grzywny, dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, kompensacyjnych czy przepadku.
- gdy skazany rażąco narusza porządek prawny po wydaniu wyroku, a przed jego uprawomocnieniem się.
Co ważne w tych dwóch wyżej wymienionych przypadkach sąd może, uwzględniając dotychczasowy przebieg próby, a w szczególności wykonanie nałożonych obowiązków, skrócić orzeczoną karę, nie więcej jednak niż o połowę.
Czy wyrok w zawieszeniu oznacza brak skazania?
Wyrok w zawieszeniu nie oznacza uniewinnienia ani braku skazania. Wyrok warunkowo zawieszający wykonanie kary jest wyrokiem skazującym, co oznacza że sąd uznaje oskarżonego za winnego zarzucanych mu czynów bądź czynu. Tym samym:
- informacja o skazaniu trafia do Krajowego Rejestru Karnego,
- wyrok może mieć wpływ na Twoje życie zawodowe,
- w razie ponownego konfliktu z prawem Twoja sytuacja będzie znacznie mniej korzystna.
Na przykład wpis w Krajowym Rejestrze Karnym może utrudniać podjęcie pracy w niektórych zawodach, uzyskanie koncesji lub zezwolenia albo zatrudnienie w sektorze publicznym.
Kiedy dochodzi do zatarcia skazania?
Jeżeli w okresie próby nie dojdzie do zarządzenia wykonania kary, po upływie określonego czasu następuje zatarcie skazania. Oznacza to, że wpis o wyroku skazującym zostaje usunięty z Krajowego Rejestru Karnego, a Ty jesteś traktowany jak osoba niekarana – bez konieczności składania jakiegokolwiek wniosku.
Zgodnie z przepisami Kodeksu karnego, w przypadku warunkowego zawieszenia wykonania kary, zatarcie skazania następuje z mocy prawa po upływie roku od zakończenia okresu próby Jednak jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.
Przykład: jeżeli zostałeś skazany za kradzież na karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 2 lata – o ile w tym czasie nie doszło do zarządzenia wykonania kary i o ile nie naruszyłeś warunków zawieszenia – to po upływie tych 2 lat rozpoczyna się roczny okres prowadzący do zatarcia skazania. Oznacza to, że dopiero po 3 latach od uprawomocnienia się wyroku wpis w Krajowym Rejestrze Karnym zostanie usunięty.
Podsumowanie
Wyrok w zawieszeniu to realna szansa na uniknięcie odbycia kary pozbawienia wolności, ale pod warunkiem postępowania w określony sposób i przestrzegania porządku prawnego. Najważniejsze znaczenie ma Twoje zachowanie w okresie próby– to ono decyduje, czy kara może zostać wykonana.
Jeżeli wyrok w zawieszeniu może dotyczyć Ciebie lub bliskiej Ci osoby, warto skonsultować się z prawnikiem. Pozwoli to właściwie ocenić sytuację, zrozumieć swoje obowiązki, dowiedzieć się jakie działania należy podjąć, aby uzyskać wyrok w zawieszeniu w toczącym się postępowaniu karnym lub uniknąć działań, które mogłyby doprowadzić do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności. Kancelaria Radcy Prawnego Marka Martyny zajmuje się prowadzeniem spraw karnych klientów indywidualnych, w tym reprezentacją w postępowaniach sądowych. Zapraszamy do kontaktu.
